De Klokken van de Lodewijkkerk

Mede door genereuze bijdragen van enkele leden van de herensociëteit Amicitia te Leiden heeft het carillon van de kerk van de Heilige Lodewijk in 2021 jaar een bijzondere restauratie en uitbreiding ondergaan. Het initiatief daartoe werd genomen door het Leids Carillon Genootschap. Dit genootschap, opgericht in 2012, heeft ten doel de beiaardcultuur in Leiden te bevorderen. De enige klokkenspelen van belang in Leiden zijn die van het stadhuis en van de Lodewijkkerk aan het Steenschuur.

Het toeval wilde dat beide klokkenspelen tegelijkertijd een tijd uit de running zijn geweest. De verbouwing van het stadhuis en restauratie van het carillon werden eind 2023 afgerond waardoor het instrument ruim twee en een half jaar buiten werking is geweest. Veel sneller werden de werkzaamheden aan het carillon van de Lodewijkkerk uitgevoerd. De laatste verrichtingen vonden plaats op 25 en 26 november, toen vijf nieuwe klokken in de toren werden geïnstalleerd. Over de laatste ingrepen gaat dit verhaal. Beide restauraties en aanvullingen werden uitgevoerd door de Koninklijke Eijsbouts te Asten.

Een korte geschiedenis
In 1595 besluit het stedelijk bestuur een carillon te plaatsen in de toren van de Saaihal. De voormalige St. Jacobskapel is dan getransformeerd tot een centrum van de keuring van saaien, een van de beroemde soorten Leids laken die de stad grote welvaart hebben gebracht. Om het geheel te verfraaien worden bij Pieter de Ghein in Mechelen 17 klokken besteld die een melodie moeten voortbrengen bij het slaan van het halve en hele uur. De beroemde stadssecretaris Jan van Hout verzint de namen (functies uit de lakenindustrie) en legt die vast in een gedicht. De melodieën voor de speeltrommel worden gemaakt door de eveneens fameuze componist en organist Cornelis Schuyt. In 1649 wordt de toren bouwvallig en voor de zekerheid worden de klokken weggehaald. In 1651 keren ze weer terug en wordt ook de klank verbeterd. Maar in 1714 hijst men de klokken weer naar beneden en dan komen die definitief niet meer terug. Ze worden in Amsterdam omgesmolten en men koopt vervolgens twee klokken voor het slaan van het halve en het hele uur. In 1807 wordt de Saaihaal door de buskruitramp zwaar beschadigd en weet pastoor Ocke van de schuilkerk aan de Appelmarkt (thans Middelstegracht) koning Lodewijk Napoleon te bewegen het gebouw zijn oorspronkelijke functie van kerk terug te geven. In 1809 is de verbouwing gereed en krijgt de nieuwe kerk de naam van Lodewijkkerk, naar de Franse koning Lodewijk de Heilige (1214-1270). Architect is Carlo Giovanni (Jan) Giudici.

Om defensieve reden is de toren dan nog eigendom van de gemeente Leiden gebleven. Omdat die voor de verdediging van de stad niet meer nodig is, wordt zij in 1961 na restauratie overgedragen aan het kerkbestuur. De toenmalige pastoor en deken van Leiden en latere (eerste) bisschop van Rotterdam Martinus Jansen krijgt het idee om dan tegelijk ook weer een carillon aan te schaffen. De parochie besluit het merendeel van de klokken hun oude naam uit de lakenindustrie terug te geven. Zij worden gegoten door de firma Eijsbouts uit Asten. Door allerlei oorzaken (o.a. luchtvervuiling) gaat de toestand van het carillon achteruit. Een grootscheepse restauratie wordt nodig. Het Carillon Genootschap dringt daar zeer op een bij het kerkbestuur. In 2019 komt speciaal voor de verbetering van het carillon een legaat vrij. Om het geheel hand bespeelbaar te maken organiseerde het Genootschap een crowdfunding actie waarbij de benodigde € 30.000,- voor de bouw van een zgn. stokkenklavier en de daarbij behorende computer bijeen wordt gebracht. Een aantal Amicitia-leden heeft daaraan bijgedragen. Inmiddels blijkt in de toren nog ruimte te zijn voor een vijftal kleine klokken. Met een korte actie wordt daarvoor ook nog geld bijeengebracht, zodat Eijsbouts deze klokken alsnog kan gieten. Zij worden o.a. vernoemd naar burgemeester Henri Lenferink, de tegenwoordige bisschop van Rotterdam en het Leids Carillon Genootschap. Op zaterdag 30 oktober 2024 werden de klokken in aanwezigheid van de laureaten officieel ingewijd door de bisschop van Rotterdam, mgr. Hans van den Hende.

Elke eerste woensdag van de maand bespeelt stadsbeiaardier Henk Veldman van 14.00 tot 14.30 uur dit carillon. Ga eens luisteren in en om het Van der Werfpark!

Tekst: Hein van Woerden

*) De nieuwe klokken uit 2021 zijn in blauw/groen aangegeven.